خانه شورایاری ها چرا شورایاری هنوز ناشناخته مانده؟

چرا شورایاری هنوز ناشناخته مانده؟

چرا شورایاری هنوز ناشناخته مانده؟

 

در واقع با گذشت ۱۷سال از زمان تشکيل شوراياري ها (۱۳۹۶-۱۳۷۹) در تهران، هنوز تعريف و شناخت دقيقی از آن در نزد مردم و مسئولين وجود ندارد و تا حد زيادي شوراياري ناشناخته مانده است.  شوراياري ها همچون ديگر انجمن ها، نهادها، بنيادها، مؤسسه ها، تعاوني ها، باشگاه ها، گروه هاي اجتماعي و سازمان هاي غير دولتي، يک تشکل غير دولتي محسوب مي شوند.

نقطه اشتراک اينگونه سازمان ها و نهادهاي اجتماعي، گرايش و تمايل اعضاي آنها به نوعي ارضاي، اجتماعي است.  این افراد در انجام فعاليت هاي اجتماعي داوطلبانه و نوع دوستانه برای؛ همنوعان، همسايگان، هم محله اي ها و همشهري هاي خود علاقه مند و تعلق خاطر بيشتري به محله دارند، مسئوليت پذيرترند و دغدغه مندتر هستند.  اما اين ويژگي ها به نحو معناداري در میان مردم و مسئولین در خصوص شوراياري مغفول مانده و در معرفی آنها اقدام خاصی صورت نگرفته و در نتیجه باعث شده شوراياري ها با حداقل ظرفيت و کارائي خود در مناسبات مديريت شهري حضور داشته باشند.

به عبارتی همين ويژگي های انسان دوستانه است که نهادهاي اجتماعي را در کانون توجه قرار مي دهد و از اين ظرفيت به عنوان سرمايه اجتماعي ياد مي شود.  اما اينکه از اين سرمايه هاي اجتماعي در مدیریت بهینه شهر تهران استفاده مي شود و يا کمتر بدان ها توجه مي شود، امري است که نياز به مطالعه دارد.

اين موضوع به ويژه از اين واقعيت پيدا است که اين افراد همواره در جوامع اجتماعي بوده اند و در زمينه هاي مختلف فعاليت داشته اند اما با پيدايش شهرهاي بزرگ و پيچيده تر شدن مناسبات اجتماعي، اين حضور و فعاليت از قالب چهارچوب سنتي، مکاني و عرفي خارج و ابعاد محلي، منطقه اي، ملي و جهاني برخوردارمي شود.  از این جهت جايگاهي به مراتب مهم تر از گذشته را به خود اختصاص داده است.

بنابر اين لازم است به اين سوال پاسخ داد؛ چرا در شهري مثل تهران که پايتخت کشور است و برای اداره بهینه آن ضرورت دارد از مشارکت مردمی استفاده شود و در عین حال، گروه هاي اجتماعي، از جمله شوراياري علي رغم اينکه داراي اساسنامه، ساختار حقوقي و تشکيلاتي، مسئولين و مقامات مشخص هستند و از مقررات دسته بندي شده برخوردارند و قرار است حلقه اتصال بین مردم و مدیران شهری هستند و با هدف جلب مشارکت شهروندان تشکیل شدند و حتي به نوعي به حاکميت کشور اتصال دارند، هنوز نتوانسته اند جايگاه واقعي خود را در ساختار مديريت شهری و قدرت باز يابند؟

در حال حاضر وقتی که در شورای شهر و شهرداری بحث حکومت هاي محلي به ميان مي آيد، شوراياري ها به عنوان مصداق عيني آن معرفي مي شوند.  در همين راستا شهرداري تهران با اين منطق طرح مديريت محله را در سال هاي اخير در تمام ۳۵۴ محله شهر به اجرا درآورده تا به گفته خود در کنار رکن نظارتي و مشورتي شوراياري ها رکن اجرايي را ايجاد کند تا مفهوم حکومت محلي بتواند محقق شود.  در این خصوص در بند ۲ اساسنامه مدیریت محله اشاره می دارد: ایجاد یک رکن اجرایی در سطح محله متناسب با رکن مشورتی و نظارتی شورایاری.

شهردار تهران معتقد است:

موضوع مشارکت مردم در امور محل، از يک دهه قبل تاکنون به عنوان عامل اساسي در بررسي هاي توسعه مورد توجه قرار گرفته است.  در اين رابطه حکومت محلي مي تواند به وسيله مطمئن براي شرکت در تصميم گيري هاي امور محلي نقش مهمي ايفا کند.  کار مردم را باید به خود آن ها واگذار شود و مردم بهتر از هر کسی می توانند محله خود را اداره کنند (قاليباف، ۸۲:۱۳۸۷) .

 

شايان ذکر است که تشکل هاي غير دولتي يک تفاوت مهم با سازمان هاي دولتي دارند و آن اين است که، رفتار سازماني منعطف تري دارند و جنبه هاي غير رسمي بودن آنها پر رنگ تر است و همين ويژگي آنها را متمايز و کارآمدتر مي کند. اینکه چقدر این شعارها محقق شده و شورا و شهرداری در این مسیر گام برداشتند، یک طرف موضوع است و قابلیت های خود نهادهای محلی در انجام وظایف ذاتی و درک موقعیت خویش، طرف دیگر موضوع می باشد.

با اين ترتیب، واقعيت آن است که در کشور ما در اکثر موارد تشکل هاي غير دولتي پس از گذشت مدت زماني از فعاليت، کم کم ساختار رسمي و سازماني بخود مي گيرند و اين جنبه آنها پر رنگ مي شود.  فعاليت هاي داوطلبانه به سمت انتفاعي شدن سوق پيدا مي کند و افرادي که اين انگيزه در آنها قوي تر است ديگر اعضا را که از انگيزه هاي اجتماعي برخوردار هستند را پس مي زند و خود يکه تاز ميدان مي شوند.

نهايتا طولي نمي کشد که آنهمه شور و اشتياق براي فعاليت هاي نوع دوستانه و اجتماعي فروکش مي کند و کار به يارگيري براي جمع آوري رأي و کسب قدرت و در دست داشتن مسئوليت اداره کردن جمع تنزل پيدا مي کند و عملا کارکردها به نقش تشريفاتي و استفاده از عناوين خلاصه مي شود.  چه بسا که اين مطلوب ترين حالت براي مديراني است که قرار بوده شوراياري بر عملکردهاي ايشان نظارت داشته باشد!

افزايش فزاينده جمعيت شهر تهران در زماني نسبتا کوتاه و تبديل شدن به يک کلانشهر تمام عيار، مديريت امور را بسيار سخت و پيچيده نموده است.  راه حل مشترک مديريت کلانشهرها در سطح جهان، جلب مشارکت شهروندان برای اداره بهینه امور شهر است.  بنابر اين به نظر مي رسد که ايجاد زمينه هاي لازم براي جلب مشارکت شهروندان تهراني ضرورتي انکار ناپذير است و تشکيل گروه هاي اجتماعي محلي همچنان راهکاري مناسب براي اين منظور محسوب مي شود.

در کشور ما تأکيدات قانون اساسي به ضرورت مشارکت مردم در اداره امور شهرها و روستاها و تعيين شوراها به عنوان شيوه انجام اين امر، بستر لازم را براي تحقق جلب مشارکت اقشار مختلف مردم را تا حد زيادي فراهم کرده است.  به اين ترتيب با برگزاري انتخابات شوراها در سال ۱۳۷۷ و تشکيل شوراهاي اسلامي شهر و روستا، ظرفيت عظيمي براي مديريت امور محلي با مشارکت مردم ايجاد شده است.

در اين ميان کلانشهر تهران به لحاظ وسعت و جمعيت شرايط خاصي دارد واین دلائل موجب شد، از همان ابتداي شکل گيري شوراي شهر در تهران، اعضاي شورا به اين جمع بندي برسند که ۱۵ عضو به تنهايي نمي توانند از عهده حجم سنگين مسائل و مشکلات شهر برآيند، به همین خاطر تصميم گرفتند نهاد واسطي بين خود و مردم ايجاد نمايند و اينگونه بود که شوراياري ها به عنوان پل ارتباطي ميان مردم و مسئولين با اين رویکرد و ضرورت در تهران تشکيل شدند.

 

در اين باره اساسنامه تشکيل شوراياري ها اشاره مي دارد :

با عنايت به حجم عظيم و گسترده مسائل و مشکلات مختلف در ابعاد کمّي و کيفي خصوصا در کلانشهر تهران، رفع اين مشکلات و بهبود شرايط مستلزم تمرکززدايي و بهره گيري از نظرات و ديدگاه هاي آحاد مردم و مشارکت عام و همه جانبه شهروندان مي باشد و از جمله راه هاي مهم و با ارزش جلب مشارکت واقعي، پايدار، دائمي و نهادينه، تشکيل انجمن ها، سازمان ها و نهادهاي مدني داوطلبانه و مردمي است.  در راستاي تحقق اهداف فوق، شوراي اسلامي شهر تهران به موجب اين طرح اقدام به تاسيس انجمن هاي شوراياري در محلات تهران مي نمايد (اساسنامه شوراياري، ۱۳۷۸).

 

دکتر پرويز پيران طراح شوراياري در ايران در ضرورت تشکيل شوراياري معتقد است :

در شرايطي که خود محوري ايراني ها اجازه حل مسائل متعددي را به دليل غير عقلاني عمل کردن آحاد مردم نمي دهد، مشارکت آگاهانه کليد آينده کشور توانمندي چون ايران است، که من آن را معجزه مشارکت مي دانم.  شوراياري به عنوان يک راهکار بخشي از اقتدار مرکزي را کاهش مي دهد و زمينه دخالت مستقيم مردم در اداره امور محلي را فراهم مي کند (روزنامه اعتماد، ۱۳۸۵).

 

قرني قادري مطلق درباره تشکيل شوراياري ها بيان مي دارد:

يکي از اهداف شوراياري به عنوان نهادي مردمي، فراهم آوردن شرايطي به منظور مشارکت واقعي مردم در کوچک ترين واحد شهري و پايين ترين سطح اجتماعي است.  حضور شهروندان به ويژه شوراياران که از افراد بومي محله هستند مي تواند در ارتقاء سطح خدمات رساني به محله ها مفيد واقع شود (ماهنامه شوراها: شماره ۳۰).

 

محمدباقر قاليباف، کسي که بيش از يک دهه است که مسئوليت شهرداري تهران را بر عهده داشت و از نزديک و به طور کامل بر مسائل شهر آگاه است، شوراياري ها را نوعي حکومت محلي مي داند.

قاليباف معتقد است : يکي از مزاياي شکل گيري حکومت هاي محلي اين است که شور و شوق مردمي براي مشارکت در کارها را افزايش مي دهد و توانايي بالقوه بسياري از کساني که داراي گرايش به کار جمعي هستند را برانگيخته مي کند و حالت از خود بيگانگي را در مردم کاهش مي دهد.  از سوي ديگر بين مشارکت و قدرت حکومت هاي محلي (شوراياري) ارتباط تنگاتنگي وجود دارد.  زيرا در يک نظام دموکراتيک هر چه مشارکت مردمي افزايش يابد قدرت اين حکومت ها نيز افزايش مييابد و در مقابل نيز هرچه حکومت هاي محلي قدرتمندتر بشوند ميزان خدمات رساني اين نهادها به ساکنين محله افزايش خواهد يافت و اين تعامل دو سويه منجر به برقراري امنيت و ثبات و در نهايت توسعه خواهد شد (قاليباف، ۱۳۸۷).

اگر مبنا را در سياست گذاري شهرداري تهران برداشت قاليباف از شوراياري ها و نقش آنها در شکل گيري حکومت محلي قرار دهيم، با عنايت به طولاني بودن مديريت ايشان باید اکنون شاهد شکوفايي و موفقيت الگوي شوراياري ها باشيم.  اما به نظر مي رسد که در حال حاضر وضعيت موجود شوراياري ها و موفقيت ها و موقعيت هاي کسب شده با نگاه آرماني بيان شده فاصله معناداري دارد.

بر اين اساس اهميت دارد اين دوگانگي را با رخنه در تار و پودهاي به هم بافته ي واقعيت هاي اجتماعي تحليل و روي ديگر سکه يعني نقش قدرت در منازعات شهري را نمايان کرد.

عبداللهیان استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اشاره دارد: نقش قدرت در به حاشيه راندن گروه ها است و نقش گروه ها در بدست آوردن قدرت و در کانون مرکزي بودن، قدرت هميشه با مکانيزم مقاومت همراه است، ساختارهاي پنهان سازمان ها را بشناسيد.  قدرت هاي در حاشيه و قدرت در متن را شناسايي کنيد و پي ببريد که روابط قدرت چگونه شکل گرفته و ادامه مي یابد (عبداللهيان، ۱۳۹۳).

با اين ترتيب مي توان گفت که، بين ميزان تنفيذ قدرت (اختيارات) از سوي دولت و مديريت شهري به نهادهاي غير دولتي مثل شوراياري ها و افزايش مشارکت مردم در اداره امور زندگي شهري رابطه معناداري وجود دارد.

در این خصوص باید عوامل مؤثر بر قدرت شوراياري ها و همچنین راهکارهاي شناخت موانع و برطرف کردن آنها را مورد مطالعه قرارداد. با استفاده از رويکرد نظري پی یر بورديو و مفاهيم ميدان، قدرت نمادین و منازعه میان عاملان می شود به اين پرسش اصلي پاسخ داده که: آیا شوراياريها توانسته اند به اهداف خود نايل آيند؟ و اگر ناکامی داشته اند علت هاي ناکامي در رسيدن به اهداف پيش بيني شده به روابط قدرت مربوط است یا خیر؟

به نظر بورديو (۱۹۸۴) ساختن فضاي اجتماعي بر اساس شناخت موضع گيري عاملان در کسب انواع سرمايه، تبيين گراست.  کسب سرمايه موضوع اصلي منازعه در هر ميدان است، کسب سرمايه سبب مي شود که کشمکش به خصومت دايمي همه ميدان ها تبديل شود.

بنابراين، می توان با توجه به روند شکل گيري ميدان بر اساس تاريخ منازعات براي کسب سرمايه، الگويي عملي براي تبيين ميدان عمل شوراياري ها در تهران ترسيم کرد.

آنچه این اقدام را ضروری می نماید، ابهاماتی است که خصوصا با گسترش شبکه های اجتماعی در مورد شورایاری در حال گسترش است. باید بطور علمی و منطقی به این ابهام پاسخ داد که چرا شورایاری از رسیدن به هدف خود باز مانده است.

شورای شهر، ستاد شورایاری ها و خود شورایاران بایستی نسبت به موضوع حساس باشند و تلاش کنند این نهاد نو پای اجتماعی در ایران را از گزند آفات مصون نگاه دارند.

 

یادداشتی دیگر از شورایاری دات کام:

تاریخچه مختصری از تشکیل شورایاری

پسندیدید؟

در خبرنامه ثبت نام کنید و اخبار جدید را در ایمیل خود دریافت کنید

نگران نباشید ما اسپم نیست

سلام، ابراهیم علی پور هستم کارشناس ارشد علوم ارتباطات و مطالعات فرهنگی از دانشگاه تهران، از سال 1375 در حوزه اجتماعی از جمله شورایاری ها و شوراها در مسئولیت های مختلف فعالیت دارم . علاقه مندم، تجربیات و آموخته هایم را در اختیار کسانی قرار دهم که دغدغه های اجتماعی دارند.

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
بارگذاری بیشتر در شورایاری ها

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

پیاده محوری؛ حلقه مفقوده شهرهای ما

پیاده محوری؛ حلقه مفقوده شهرهای ما   مسعود مسلمی   انسان‌ها از دیرباز با پیاده ر…